{"id":182850,"date":"2026-02-16T18:01:00","date_gmt":"2026-02-17T00:01:00","guid":{"rendered":"https:\/\/tecscience.tec.mx\/es\/?p=182850"},"modified":"2026-02-23T18:29:12","modified_gmt":"2026-02-24T00:29:12","slug":"sarampion-y-epidemias-comunicar-para-cooperar","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/tecscience.tec.mx\/es\/salud\/sarampion-y-epidemias-comunicar-para-cooperar\/","title":{"rendered":"Sarampi\u00f3n y epidemias: comunicar para cooperar"},"content":{"rendered":"\n<p>Por <strong><a href=\"https:\/\/gaceta.facmed.unam.mx\/index.php\/2025\/07\/03\/doctor-rafael-lozano-40-anos-dedicado-a-la-salud-publica-desde-las-aulas-y-la-investigacion-global\/\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">Rafael Lozano<\/a><\/strong><br><em>Columnista invitado<\/em> <\/p>\n\n\n\n<p>En una epidemia, <strong>la comunicaci\u00f3n p\u00fablica no es un accesorio<\/strong>: es parte del control del brote. Y no debe actuar con grandilocuencia ni como propaganda, sino como un dispositivo de confianza que hace tres cosas a la vez: decir la verdad completa sin estridencia, traducir el riesgo en conducta concreta y proteger la cohesi\u00f3n social sin pedirle a la realidad que se calle. Datos con contexto, urgencia sin p\u00e1nico y un mensaje siempre aterrizado en \u201cqu\u00e9 debo hacer hoy\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p>Ese est\u00e1ndar implica una regla de comunicaci\u00f3n. En 2026 no se \u201ccontiene\u201d la informaci\u00f3n, se encuadra. Si la autoridad intenta administrar el dato para evitar un titular, <strong>el mensaje deja de ser sanitario y se vuelve pol\u00edtico<\/strong> (\u201cocultan\u201d, \u201cmaquillan\u201d). Y entonces el brote gana una ventaja que no es biol\u00f3gica sino social: desconfianza, rumor, resistencia, fatiga. La transparencia no es un gesto moral; es una medida de control. Esto es parte del ABC contempor\u00e1neo de la comunicaci\u00f3n de riesgo: hablar pronto y con frecuencia, con honestidad, incluso en la incertidumbre, y con una sola voz coordinada.<\/p>\n\n\n\n<p>Aqu\u00ed vale hacer memoria reciente. Un balance negativo de la pandemia de Covid fue precisamente la comunicaci\u00f3n. Aun con centralizaci\u00f3n, estuvo plagada de contradicciones, tecnicismos que no orientaban conducta, cambios de criterio sin explicaci\u00f3n suficiente y una pulsi\u00f3n recurrente por repartir culpas. <\/p>\n\n\n\n<p>Adem\u00e1s, hubo un atajo particularmente da\u00f1ino: moralizar el riesgo. \u201cLos gordos\u201d, \u201clos diab\u00e9ticos\u201d aparecieron como explicaci\u00f3n c\u00f3moda, casi como culpables por enfermar y por saturar servicios. <strong>Ese lenguaje no solo fue injusto: fue contraproducente.<\/strong> Estigmatiz\u00f3 a quienes m\u00e1s necesitaban orientaci\u00f3n y cuidado, reforz\u00f3 la idea de que la enfermedad es una falla personal y no una vulnerabilidad construida, y debilit\u00f3 la confianza en el sistema. <strong>Una epidemia no se controla culpando<\/strong>: se controla reduciendo exposici\u00f3n, facilitando acceso y comunicando sin humillar. Esa l\u00ednea roja no puede cruzarse otra vez.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large is-resized\"><picture>\r\n                <source srcset=\"https:\/\/tecscience.tec.mx\/es\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2026\/02\/Quote-columna-Rafael-1024x1024.webp\" type=\"image\/webp\">\r\n                <img fetchpriority=\"high\" decoding=\"async\" width=\"1024\" height=\"1024\" src=\"https:\/\/tecscience.tec.mx\/es\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2026\/02\/Quote-columna-Rafael-1024x1024.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-182861\" style=\"width:660px;height:auto\" srcset=\"https:\/\/tecscience.tec.mx\/es\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2026\/02\/Quote-columna-Rafael-1024x1024.jpg 1024w, https:\/\/tecscience.tec.mx\/es\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2026\/02\/Quote-columna-Rafael-300x300.jpg 300w, https:\/\/tecscience.tec.mx\/es\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2026\/02\/Quote-columna-Rafael-150x150.jpg 150w, https:\/\/tecscience.tec.mx\/es\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2026\/02\/Quote-columna-Rafael-768x768.jpg 768w, https:\/\/tecscience.tec.mx\/es\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2026\/02\/Quote-columna-Rafael.jpg 1080w\" sizes=\"(max-width: 1024px) 100vw, 1024px\" \/>\r\n            <\/picture><\/figure>\n\n\n\n<p>Dicho esto, vale la pena <strong>reconocer lo que s\u00ed est\u00e1 funcionando en la epidemia de sarampi\u00f3n<\/strong>. A nivel federal se ha sostenido un marco relativamente sobrio: hablar de cifras grandes (millones de dosis, despliegues masivos) sin incendiar el \u00e1nimo colectivo, insistiendo en el eje correcto \u2014vacunaci\u00f3n y completar esquemas\u2014 y acompa\u00f1\u00e1ndolo con log\u00edstica: d\u00f3nde, cu\u00e1ndo, a qui\u00e9n le toca, c\u00f3mo se ampl\u00edan horarios, c\u00f3mo se despliega por territorio. Esa combinaci\u00f3n reduce ansiedad porque convierte un fen\u00f3meno abstracto (\u201chay brote\u201d) en una ruta concreta (\u201crevisa tu esquema, ubica tu m\u00f3dulo, ve hoy\u201d). En crisis, muchas campa\u00f1as fallan no por falta de vacuna sino por falta de traducci\u00f3n del mensaje en acci\u00f3n.<\/p>\n\n\n\n<p>Justamente por eso, <strong>dos episodios recientes resaltan como tropiezos<\/strong>, no porque anulen lo positivo, sino porque lo contaminan. Son errores que cuestan doble: da\u00f1an credibilidad y desplazan la conversaci\u00f3n p\u00fablica hacia lo que menos conviene.<\/p>\n\n\n\n<p>El primero ocurri\u00f3 donde no deber\u00eda: en una conferencia de prensa. La autoridad pol\u00edtica interviene ante la posibilidad de informar diferencias territoriales con el argumento de \u201cno estigmaticemos\u201d. La intenci\u00f3n declarada puede sonar razonable, pero la se\u00f1al p\u00fablica es la peor: \u201ceso no\u201d. En el espacio dise\u00f1ado para rendir cuentas, cualquier gesto de freno se lee como control del dato, y el control del dato no evita el titular: lo empeora. <strong>Si se quiere evitar estigma, la salida moderna no es callar el mapa: es explicarlo<\/strong> con contexto y con acci\u00f3n.<\/p>\n\n\n\n<p>El segundo tropiezo, en cambio, es m\u00e1s grave y revelador. Una autoridad federal presenta brechas de seroprevalencia (inmunidad) por edad\/cohorte y las amarra a etiquetas sexenales y a nombres de expresidentes como explicaci\u00f3n del rezago. Aqu\u00ed el problema no es la historia sanitaria; el problema es el encuadre de emergencia. En plena epidemia, esa maniobra mueve el foco de \u201cqu\u00e9 hacemos hoy\u201d a \u201cqui\u00e9n tuvo la culpa\u201d, y activa <strong>lo que la crisis no necesita: politizaci\u00f3n, r\u00e9plica, contrarr\u00e9plica, desgaste<\/strong>. El costo no es solo discursivo: es operativo, porque cada minuto medi\u00e1tico consumido por el pleito es un minuto perdido para la conducta que s\u00ed corta transmisi\u00f3n: vacunarse, completar esquema, consultar sin sembrar contagio.<\/p>\n\n\n\n<p>Adem\u00e1s, ese encuadre tiene un efecto colateral: convierte una herramienta t\u00e9cnica de focalizaci\u00f3n \u2014identificar cohortes con rezago\u2014 en munici\u00f3n partidista. Si a un pol\u00edtico le das gr\u00e1ficas con presidentes, no le est\u00e1s dando epidemiolog\u00eda: le est\u00e1s dando etiquetas. El resultado es predecible: se pierde la narrativa simple y accionable (\u201cadultos j\u00f3venes con esquema incompleto: vengan hoy, aqu\u00ed\u201d) y se instala el pleito. En epidemias, el pasado sirve para el informe; la vocer\u00eda, en cambio, debe ser operaci\u00f3n.<\/p>\n\n\n\n<p>En ambos casos se repite la misma falla: reputaci\u00f3n antes que cooperaci\u00f3n. En uno se tapa el dato; en el otro se etiqueta el dato. Cuando la vocer\u00eda es escudo o munici\u00f3n, ya no es salud p\u00fablica. <strong>En epidemias, comunicar es intervenir. Si no se fabrica cooperaci\u00f3n, se alimenta el brote.<\/strong> Estos errores no se administran: se corrigen al d\u00eda siguiente y se proh\u00edben la semana siguiente. Si se toleran, se vuelven norma.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">Referencias para profundizar la lectura<\/h2>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>CDC \u2014 Crisis and Emergency Risk Communication (CERC):<br><a href=\"https:\/\/www.cdc.gov\/cerc\/media\/pdfs\/CERC_Introduction.pdf\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">https:\/\/www.cdc.gov\/cerc\/media\/pdfs\/CERC_Introduction.pdf<\/a><\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>OPS\/PAHO \u2014 Risk and Outbreak Communication<br><a href=\"https:\/\/www.paho.org\/en\/topics\/risk-and-outbreak-communication\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">https:\/\/www.paho.org\/en\/topics\/risk-and-outbreak-communication<\/a><\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">Autor<\/h2>\n\n\n\n<p><strong>Rafael Lozano<\/strong> es profesor titular del Departamento de Salud P\u00fablica de la Facultad de Medicina, de la Universidad Nacional Aut\u00f3noma de M\u00e9xico (UNAM) y profesor em\u00e9rito del Departamento de Ciencias de la Medici\u00f3n de la Salud, de la Universidad de Washington. <a href=\"mailto:rlozano@facmed.unam.mx\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">rlozano@facmed.unam.mx<\/a>; <a href=\"mailto:rlozano@uw.edu\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">rlozano@uw.edu<\/a><\/p>\n\n\n\n<p><em>Las opiniones vertidas en este art\u00edculo no representan la posici\u00f3n de las instituciones en donde trabaja el autor.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>En una epidemia, la comunicaci\u00f3n p\u00fablica debe informar con claridad, sin p\u00e1nico ni propaganda pol\u00edtica. Una reflexi\u00f3n de Rafael Lozano, investigador de la UNAM.<\/p>\n","protected":false},"author":18,"featured_media":182856,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_eb_attr":"","footnotes":""},"categories":[99],"tags":[965,227,139,119],"class_list":["post-182850","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-salud","tag-divulgacion-de-la-ciencia-unam-tec","tag-salud","tag-tecminds","tag-thinker"],"acf":[],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO Premium plugin v21.0 (Yoast SEO v27.5) - https:\/\/yoast.com\/product\/yoast-seo-premium-wordpress\/ -->\n<title>Sarampi\u00f3n y epidemias: comunicar para cooperar | TecScience<\/title>\n<meta name=\"description\" content=\"En una epidemia, la comunicaci\u00f3n p\u00fablica debe informar con claridad, sin p\u00e1nico ni propaganda pol\u00edtica. Una reflexi\u00f3n de Rafael Lozano, investigador de la UNAM.\" \/>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/tecscience.tec.mx\/es\/salud\/sarampion-y-epidemias-comunicar-para-cooperar\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"es_ES\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Sarampi\u00f3n y epidemias: comunicar para cooperar\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"En una epidemia, la comunicaci\u00f3n p\u00fablica debe informar con claridad, sin p\u00e1nico ni propaganda pol\u00edtica. Una reflexi\u00f3n de Rafael Lozano, investigador de la UNAM.\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/tecscience.tec.mx\/es\/salud\/sarampion-y-epidemias-comunicar-para-cooperar\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"TecScience\" \/>\n<meta property=\"article:publisher\" content=\"https:\/\/www.facebook.com\/TecScienceWeb\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2026-02-17T00:01:00+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2026-02-24T00:29:12+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/tecscience.tec.mx\/es\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2026\/02\/Rafael-Lozano-sarampion.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"750\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"500\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"TecScience\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:creator\" content=\"@TecScience_\" \/>\n<meta name=\"twitter:site\" content=\"@TecScience_\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Escrito por\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"TecScience\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Tiempo de lectura\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"5 minutos\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/tecscience.tec.mx\\\/es\\\/salud\\\/sarampion-y-epidemias-comunicar-para-cooperar\\\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/tecscience.tec.mx\\\/es\\\/salud\\\/sarampion-y-epidemias-comunicar-para-cooperar\\\/\"},\"author\":{\"name\":\"TecScience\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/tecscience.tec.mx\\\/es\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/2cb21529224a81080d5bb51f3ff1587e\"},\"headline\":\"Sarampi\u00f3n y epidemias: comunicar para cooperar\",\"datePublished\":\"2026-02-17T00:01:00+00:00\",\"dateModified\":\"2026-02-24T00:29:12+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/tecscience.tec.mx\\\/es\\\/salud\\\/sarampion-y-epidemias-comunicar-para-cooperar\\\/\"},\"wordCount\":1004,\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/tecscience.tec.mx\\\/es\\\/#organization\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/tecscience.tec.mx\\\/es\\\/salud\\\/sarampion-y-epidemias-comunicar-para-cooperar\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/tecscience.tec.mx\\\/es\\\/wp-content\\\/uploads\\\/sites\\\/8\\\/2026\\\/02\\\/Rafael-Lozano-sarampion.jpg\",\"keywords\":[\"Divulgaci\u00f3n de la Ciencia UNAM-TEC\",\"Salud\",\"TecMinds\",\"thinker\"],\"articleSection\":[\"Salud\"],\"inLanguage\":\"es\"},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/tecscience.tec.mx\\\/es\\\/salud\\\/sarampion-y-epidemias-comunicar-para-cooperar\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/tecscience.tec.mx\\\/es\\\/salud\\\/sarampion-y-epidemias-comunicar-para-cooperar\\\/\",\"name\":\"Sarampi\u00f3n y epidemias: comunicar para cooperar | TecScience\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/tecscience.tec.mx\\\/es\\\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/tecscience.tec.mx\\\/es\\\/salud\\\/sarampion-y-epidemias-comunicar-para-cooperar\\\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/tecscience.tec.mx\\\/es\\\/salud\\\/sarampion-y-epidemias-comunicar-para-cooperar\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/tecscience.tec.mx\\\/es\\\/wp-content\\\/uploads\\\/sites\\\/8\\\/2026\\\/02\\\/Rafael-Lozano-sarampion.jpg\",\"datePublished\":\"2026-02-17T00:01:00+00:00\",\"dateModified\":\"2026-02-24T00:29:12+00:00\",\"description\":\"En una epidemia, la comunicaci\u00f3n p\u00fablica debe informar con claridad, sin p\u00e1nico ni propaganda pol\u00edtica. Una reflexi\u00f3n de Rafael Lozano, investigador de la UNAM.\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/tecscience.tec.mx\\\/es\\\/salud\\\/sarampion-y-epidemias-comunicar-para-cooperar\\\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"es\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/tecscience.tec.mx\\\/es\\\/salud\\\/sarampion-y-epidemias-comunicar-para-cooperar\\\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"es\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/tecscience.tec.mx\\\/es\\\/salud\\\/sarampion-y-epidemias-comunicar-para-cooperar\\\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\\\/\\\/tecscience.tec.mx\\\/es\\\/wp-content\\\/uploads\\\/sites\\\/8\\\/2026\\\/02\\\/Rafael-Lozano-sarampion.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/tecscience.tec.mx\\\/es\\\/wp-content\\\/uploads\\\/sites\\\/8\\\/2026\\\/02\\\/Rafael-Lozano-sarampion.jpg\",\"width\":750,\"height\":500,\"caption\":\"\u201cUna epidemia no se controla culpando: se controla reduciendo exposici\u00f3n, facilitando acceso y comunicando sin humillar\u201d. (Foto: Cortes\u00eda. Ilustraci\u00f3n: TecScience)\"},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/tecscience.tec.mx\\\/es\\\/salud\\\/sarampion-y-epidemias-comunicar-para-cooperar\\\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\\\/\\\/tecscience.tec.mx\\\/es\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Sarampi\u00f3n y epidemias: comunicar para cooperar\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/tecscience.tec.mx\\\/es\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/tecscience.tec.mx\\\/es\\\/\",\"name\":\"TecScience\",\"description\":\"Bilingual platform in charge of communicating advances in research, science and innovation at Tec\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/tecscience.tec.mx\\\/es\\\/#organization\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/tecscience.tec.mx\\\/es\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"es\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/tecscience.tec.mx\\\/es\\\/#organization\",\"name\":\"TecScience\",\"url\":\"https:\\\/\\\/tecscience.tec.mx\\\/es\\\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"es\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/tecscience.tec.mx\\\/es\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/tecscience.tec.mx\\\/es\\\/wp-content\\\/uploads\\\/sites\\\/8\\\/2022\\\/11\\\/logo-negro-tecscience.svg\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/tecscience.tec.mx\\\/es\\\/wp-content\\\/uploads\\\/sites\\\/8\\\/2022\\\/11\\\/logo-negro-tecscience.svg\",\"width\":250,\"height\":38,\"caption\":\"TecScience\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/tecscience.tec.mx\\\/es\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\"},\"sameAs\":[\"https:\\\/\\\/www.facebook.com\\\/TecScienceWeb\",\"https:\\\/\\\/x.com\\\/TecScience_\",\"https:\\\/\\\/www.linkedin.com\\\/company\\\/tec-science\\\/\",\"https:\\\/\\\/www.instagram.com\\\/tecscienceweb\\\/\"],\"publishingPrinciples\":\"https:\\\/\\\/tecscience.tec.mx\\\/es\\\/guia-de-publicacion-para-articulos-de-divulgacion\\\/\",\"correctionsPolicy\":\"https:\\\/\\\/tecscience.tec.mx\\\/es\\\/equipo-editorial-tecscience\\\/\"},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/tecscience.tec.mx\\\/es\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/2cb21529224a81080d5bb51f3ff1587e\",\"name\":\"TecScience\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"es\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/e6a0e74259e313ed3fefde7854d31aa0a2caf7e52ddf9c0baa19e015b7bb5751?s=96&d=mm&r=g\",\"url\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/e6a0e74259e313ed3fefde7854d31aa0a2caf7e52ddf9c0baa19e015b7bb5751?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/e6a0e74259e313ed3fefde7854d31aa0a2caf7e52ddf9c0baa19e015b7bb5751?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"TecScience\"},\"url\":\"https:\\\/\\\/tecscience.tec.mx\\\/es\\\/author\\\/tscience\\\/\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO Premium plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Sarampi\u00f3n y epidemias: comunicar para cooperar | TecScience","description":"En una epidemia, la comunicaci\u00f3n p\u00fablica debe informar con claridad, sin p\u00e1nico ni propaganda pol\u00edtica. Una reflexi\u00f3n de Rafael Lozano, investigador de la UNAM.","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/tecscience.tec.mx\/es\/salud\/sarampion-y-epidemias-comunicar-para-cooperar\/","og_locale":"es_ES","og_type":"article","og_title":"Sarampi\u00f3n y epidemias: comunicar para cooperar","og_description":"En una epidemia, la comunicaci\u00f3n p\u00fablica debe informar con claridad, sin p\u00e1nico ni propaganda pol\u00edtica. Una reflexi\u00f3n de Rafael Lozano, investigador de la UNAM.","og_url":"https:\/\/tecscience.tec.mx\/es\/salud\/sarampion-y-epidemias-comunicar-para-cooperar\/","og_site_name":"TecScience","article_publisher":"https:\/\/www.facebook.com\/TecScienceWeb","article_published_time":"2026-02-17T00:01:00+00:00","article_modified_time":"2026-02-24T00:29:12+00:00","og_image":[{"width":750,"height":500,"url":"https:\/\/tecscience.tec.mx\/es\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2026\/02\/Rafael-Lozano-sarampion.jpg","type":"image\/jpeg"}],"author":"TecScience","twitter_card":"summary_large_image","twitter_creator":"@TecScience_","twitter_site":"@TecScience_","twitter_misc":{"Escrito por":"TecScience","Tiempo de lectura":"5 minutos"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/tecscience.tec.mx\/es\/salud\/sarampion-y-epidemias-comunicar-para-cooperar\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/tecscience.tec.mx\/es\/salud\/sarampion-y-epidemias-comunicar-para-cooperar\/"},"author":{"name":"TecScience","@id":"https:\/\/tecscience.tec.mx\/es\/#\/schema\/person\/2cb21529224a81080d5bb51f3ff1587e"},"headline":"Sarampi\u00f3n y epidemias: comunicar para cooperar","datePublished":"2026-02-17T00:01:00+00:00","dateModified":"2026-02-24T00:29:12+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/tecscience.tec.mx\/es\/salud\/sarampion-y-epidemias-comunicar-para-cooperar\/"},"wordCount":1004,"publisher":{"@id":"https:\/\/tecscience.tec.mx\/es\/#organization"},"image":{"@id":"https:\/\/tecscience.tec.mx\/es\/salud\/sarampion-y-epidemias-comunicar-para-cooperar\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/tecscience.tec.mx\/es\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2026\/02\/Rafael-Lozano-sarampion.jpg","keywords":["Divulgaci\u00f3n de la Ciencia UNAM-TEC","Salud","TecMinds","thinker"],"articleSection":["Salud"],"inLanguage":"es"},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/tecscience.tec.mx\/es\/salud\/sarampion-y-epidemias-comunicar-para-cooperar\/","url":"https:\/\/tecscience.tec.mx\/es\/salud\/sarampion-y-epidemias-comunicar-para-cooperar\/","name":"Sarampi\u00f3n y epidemias: comunicar para cooperar | TecScience","isPartOf":{"@id":"https:\/\/tecscience.tec.mx\/es\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/tecscience.tec.mx\/es\/salud\/sarampion-y-epidemias-comunicar-para-cooperar\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/tecscience.tec.mx\/es\/salud\/sarampion-y-epidemias-comunicar-para-cooperar\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/tecscience.tec.mx\/es\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2026\/02\/Rafael-Lozano-sarampion.jpg","datePublished":"2026-02-17T00:01:00+00:00","dateModified":"2026-02-24T00:29:12+00:00","description":"En una epidemia, la comunicaci\u00f3n p\u00fablica debe informar con claridad, sin p\u00e1nico ni propaganda pol\u00edtica. Una reflexi\u00f3n de Rafael Lozano, investigador de la UNAM.","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/tecscience.tec.mx\/es\/salud\/sarampion-y-epidemias-comunicar-para-cooperar\/#breadcrumb"},"inLanguage":"es","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/tecscience.tec.mx\/es\/salud\/sarampion-y-epidemias-comunicar-para-cooperar\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"es","@id":"https:\/\/tecscience.tec.mx\/es\/salud\/sarampion-y-epidemias-comunicar-para-cooperar\/#primaryimage","url":"https:\/\/tecscience.tec.mx\/es\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2026\/02\/Rafael-Lozano-sarampion.jpg","contentUrl":"https:\/\/tecscience.tec.mx\/es\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2026\/02\/Rafael-Lozano-sarampion.jpg","width":750,"height":500,"caption":"\u201cUna epidemia no se controla culpando: se controla reduciendo exposici\u00f3n, facilitando acceso y comunicando sin humillar\u201d. (Foto: Cortes\u00eda. Ilustraci\u00f3n: TecScience)"},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/tecscience.tec.mx\/es\/salud\/sarampion-y-epidemias-comunicar-para-cooperar\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/tecscience.tec.mx\/es\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Sarampi\u00f3n y epidemias: comunicar para cooperar"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/tecscience.tec.mx\/es\/#website","url":"https:\/\/tecscience.tec.mx\/es\/","name":"TecScience","description":"Bilingual platform in charge of communicating advances in research, science and innovation at Tec","publisher":{"@id":"https:\/\/tecscience.tec.mx\/es\/#organization"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/tecscience.tec.mx\/es\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"es"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/tecscience.tec.mx\/es\/#organization","name":"TecScience","url":"https:\/\/tecscience.tec.mx\/es\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"es","@id":"https:\/\/tecscience.tec.mx\/es\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/tecscience.tec.mx\/es\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2022\/11\/logo-negro-tecscience.svg","contentUrl":"https:\/\/tecscience.tec.mx\/es\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2022\/11\/logo-negro-tecscience.svg","width":250,"height":38,"caption":"TecScience"},"image":{"@id":"https:\/\/tecscience.tec.mx\/es\/#\/schema\/logo\/image\/"},"sameAs":["https:\/\/www.facebook.com\/TecScienceWeb","https:\/\/x.com\/TecScience_","https:\/\/www.linkedin.com\/company\/tec-science\/","https:\/\/www.instagram.com\/tecscienceweb\/"],"publishingPrinciples":"https:\/\/tecscience.tec.mx\/es\/guia-de-publicacion-para-articulos-de-divulgacion\/","correctionsPolicy":"https:\/\/tecscience.tec.mx\/es\/equipo-editorial-tecscience\/"},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/tecscience.tec.mx\/es\/#\/schema\/person\/2cb21529224a81080d5bb51f3ff1587e","name":"TecScience","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"es","@id":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/e6a0e74259e313ed3fefde7854d31aa0a2caf7e52ddf9c0baa19e015b7bb5751?s=96&d=mm&r=g","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/e6a0e74259e313ed3fefde7854d31aa0a2caf7e52ddf9c0baa19e015b7bb5751?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/e6a0e74259e313ed3fefde7854d31aa0a2caf7e52ddf9c0baa19e015b7bb5751?s=96&d=mm&r=g","caption":"TecScience"},"url":"https:\/\/tecscience.tec.mx\/es\/author\/tscience\/"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/tecscience.tec.mx\/es\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/182850","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/tecscience.tec.mx\/es\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/tecscience.tec.mx\/es\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tecscience.tec.mx\/es\/wp-json\/wp\/v2\/users\/18"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tecscience.tec.mx\/es\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=182850"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/tecscience.tec.mx\/es\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/182850\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tecscience.tec.mx\/es\/wp-json\/wp\/v2\/media\/182856"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/tecscience.tec.mx\/es\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=182850"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/tecscience.tec.mx\/es\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=182850"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/tecscience.tec.mx\/es\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=182850"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}