{"id":187559,"date":"2026-09-29T16:43:47","date_gmt":"2026-09-29T22:43:47","guid":{"rendered":"https:\/\/tecscience.tec.mx\/es\/?p=187559"},"modified":"2026-09-29T16:44:03","modified_gmt":"2026-09-29T22:44:03","slug":"guardianes-del-manglar-en-mexico","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/tecscience.tec.mx\/es\/clima-y-sostenibilidad\/guardianes-del-manglar-en-mexico\/","title":{"rendered":"Guardianes del manglar: as\u00ed es el proyecto de dise\u00f1o multiespecie para proteger este ecosistema"},"content":{"rendered":"\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Un proyecto de dise\u00f1o participativo <a href=\"https:\/\/dl.acm.org\/doi\/full\/10.1145\/3789493.3797332\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">reuni\u00f3 las voces de personas locales de Bah\u00eda de Banderas, en Jalisco y Nayarit, para reflexionar sobre la conservaci\u00f3n del manglar<\/a>, un ecosistema fundamental para proteger las costas de tormentas, inundaciones y erosi\u00f3n.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">A diferencia de otras iniciativas m\u00e1s tradicionales, una de las ideas principales detr\u00e1s de <em>Guardianes del Manglar<\/em> fue preguntarse c\u00f3mo involucrar a las comunidades en el cuidado de este ecosistema<strong> sin pensar \u00fanicamente en los beneficios que este brinda a las personas.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Una de las actividades consisti\u00f3 en un juego de roles, en el que las personas involucradas pensaron en el manglar desde la perspectiva de un cocodrilo, un pez, un ave o incluso un \u00e1rbol.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">El proyecto fue una colaboraci\u00f3n entre <a href=\"https:\/\/dl.acm.org\/profile\/99661938545\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">Casandra D\u00edaz<\/a> y <a href=\"https:\/\/eaad.tec.mx\/es\/areas-de-investigacion\/david-sanchez\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">David S\u00e1nchez<\/a> de la <a href=\"\/es\/tag\/escuela-de-arquitectura-arte-y-diseno\/\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">Escuela de Arquitectura, Arte y Dise\u00f1o<\/a> (EAAD) del Tecnol\u00f3gico de Monterrey y <a href=\"https:\/\/www.linkedin.com\/in\/cristina-cort%C3%A9s-g%C3%B3mez-5707b178\/\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">Cristina Cort\u00e9s<\/a> del Laboratorio de Limnolog\u00eda y Ecolog\u00eda Tropical de la <a href=\"https:\/\/www.uqroo.mx\/\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">Universidad Aut\u00f3noma del Estado de Quintana Roo<\/a>.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Los manglares son importantes pues almacenan carbono, protegen las costas y sirven de refugio para numerosas especies de animales, plantas, algas, hongos y microorganismos. Sin embargo, a nivel global, enfrentan diversas problem\u00e1ticas.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Entre 2000 y 2020, <a href=\"https:\/\/www.fao.org\/newsroom\/detail\/global-effort-to-safeguard-mangroves-steps-up\/es\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">el mundo perdi\u00f3 alrededor de 1.9% de la superficie de manglares<\/a>. En Bah\u00eda de Banderas, el crecimiento urbano y tur\u00edstico ha provocado p\u00e9rdida de h\u00e1bitat, contaminaci\u00f3n y alteraciones hidrol\u00f3gicas, presiones que amenazan tanto al ecosistema, como a las especies no humanas y las comunidades que dependen de \u00e9l.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u201cAnte este panorama, nos preguntamos \u00bfc\u00f3mo podemos hacer que las comunidades realmente se involucren en salvaguardar el manglar?\u201d, recuerda S\u00e1nchez.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-embed is-type-video is-provider-youtube wp-block-embed-youtube wp-embed-aspect-9-16 wp-has-aspect-ratio\"><div class=\"wp-block-embed__wrapper\">\n<iframe title=\"Microalgas contra la contaminaci\u00f3n del Lago de Chapala\" width=\"563\" height=\"1000\" src=\"https:\/\/www.youtube.com\/embed\/gzUvCanqEVw?feature=oembed\" frameborder=\"0\" allow=\"accelerometer; autoplay; clipboard-write; encrypted-media; gyroscope; picture-in-picture; web-share\" referrerpolicy=\"strict-origin-when-cross-origin\" allowfullscreen><\/iframe>\n<\/div><\/figure>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">Dise\u00f1o para resguardar un ecosistema vital&nbsp;<\/h2>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Para explorar la conservaci\u00f3n de este ecosistema, los investigadores crearon una actividad de dise\u00f1o participativo multiespecie y especulativo presentada en la 19 <a href=\"https:\/\/www.pdc2026.polimi.it\/\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">Conferencia de Dise\u00f1o Participativo<\/a>, celebrada en Mil\u00e1n, Italia.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Primero, los participantes se conectaron de manera remota desde M\u00e9xico y Mil\u00e1n para empezar un juego de roles. Cada persona recib\u00eda un personaje, que pod\u00eda ser humano \u2014por ejemplo, un pescador\u2014 o una especie del manglar, como un cangrejo. Durante aproximadamente 40 minutos deb\u00edan tomar decisiones dentro de un ecosistema simulado y observar c\u00f3mo sus acciones afectaban a los dem\u00e1s habitantes.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">La intenci\u00f3n era que los participantes<strong> experimentaran las relaciones de interdependencia que existen en estos ecosistemas<\/strong> y c\u00f3mo una decisi\u00f3n que beneficia a una especie puede tener consecuencias para otra.\u00a0<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Despu\u00e9s, el grupo trabaj\u00f3 en la <strong>creaci\u00f3n colectiva de un mural digital <\/strong>que funcionara como un archivo vivo de las experiencias, reflexiones y propuestas surgidas durante la actividad y que posteriormente pudiera convertirse en una instalaci\u00f3n f\u00edsica en Bah\u00eda de Banderas.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">El taller se realiz\u00f3 con alrededor de 15 personas, entre integrantes de la comunidad, profesores y miembros del santuario de cocodrilos El Cora, adem\u00e1s de participantes que se conectaron desde otros lugares. En conjunto, dise\u00f1aron conceptualmente el mural.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u201cAlgunas de las personas que participaron <strong>ven a diario el manglar<\/strong> y los problemas que existen\u201d, se\u00f1ala Sanchez. \u201cEllos est\u00e1n viendo que los cocodrilos son cazados, aniquilados por las constructoras o la misma comunidad\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Aunque el proyecto no se centr\u00f3 en los cocodrilos, fueron un ejemplo de especies no humanas que pod\u00edan representarse dentro de la din\u00e1mica.\u00a0<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><picture>\r\n                <source srcset=\"https:\/\/tecscience.tec.mx\/es\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2026\/09\/QUOTES-WEB-DUPLICAR-57-1024x1024.webp\" type=\"image\/webp\">\r\n                <img fetchpriority=\"high\" decoding=\"async\" width=\"1024\" height=\"1024\" src=\"https:\/\/tecscience.tec.mx\/es\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2026\/09\/QUOTES-WEB-DUPLICAR-57-1024x1024.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-187569\" srcset=\"https:\/\/tecscience.tec.mx\/es\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2026\/09\/QUOTES-WEB-DUPLICAR-57-1024x1024.png 1024w, https:\/\/tecscience.tec.mx\/es\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2026\/09\/QUOTES-WEB-DUPLICAR-57-300x300.png 300w, https:\/\/tecscience.tec.mx\/es\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2026\/09\/QUOTES-WEB-DUPLICAR-57-150x150.png 150w, https:\/\/tecscience.tec.mx\/es\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2026\/09\/QUOTES-WEB-DUPLICAR-57-768x768.png 768w, https:\/\/tecscience.tec.mx\/es\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2026\/09\/QUOTES-WEB-DUPLICAR-57.png 1080w\" sizes=\"(max-width: 1024px) 100vw, 1024px\" \/>\r\n            <\/picture><\/figure>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">Del mural a la acci\u00f3n<\/h2>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">M\u00e1s que entregar a la comunidad una soluci\u00f3n ya dise\u00f1ada, el objetivo era que sus integrantes ayudaran a decidir qu\u00e9 deb\u00eda representar el mural,<strong> qu\u00e9 problemas deb\u00edan visibilizarse<\/strong> y c\u00f3mo pod\u00eda utilizarse.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Durante el ejercicio identificaron especies relevantes para la regi\u00f3n, entre ellas cocodrilos, peces, aves y jaguares, as\u00ed como las amenazas que enfrentan. Tambi\u00e9n discutieron c\u00f3mo podr\u00edan coexistir las personas con las dem\u00e1s especies del ecosistema.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">El proyecto todav\u00eda no permite afirmar que el taller haya producido cambios permanentes en las conductas de conservaci\u00f3n de la zona. Sin embargo, los <strong>materiales did\u00e1cticos empleados durante el taller comenzaron a reutilizarse<\/strong> en actividades del santuario con comunidades y escuelas. Para los investigadores, esto representa una primera se\u00f1al de que la din\u00e1mica puede continuar m\u00e1s all\u00e1 del encuentro original.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">As\u00ed, la propuesta no busca solamente ense\u00f1ar sobre biodiversidad sino generar consciencia sobre todos los organismos que forman parte del manglar y c\u00f3mo todos est\u00e1n interconectados, lo cu\u00e1l podr\u00eda impulsar acciones coordinadas para cuidarlo.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u201cLa idea era precisamente volvernos guardianes, protectores de espacios como los manglares, los bosques o los desiertos, porque dondequiera hay vida\u201d, concluye S\u00e1nchez.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">El proyecto invit\u00f3 a los participantes a reconocer que en estos lugares hay <strong>muchas formas de vida que suelen pasar desapercibidas<\/strong> y desarrollar empat\u00eda hacia ellas. \u00b4<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">El dise\u00f1o, en este caso, se convierte en una herramienta para escuchar esas otras voces, imaginar futuros compartidos y comenzar a construir formas distintas de coexistencia.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong><em>\u00bfTe interes\u00f3 esta historia? \u00bfQuieres publicarla? Contacta a nuestra editora de contenidos para conocer m\u00e1s\u00a0<a href=\"mailto:marianaleonm@tec.mx\">marianaleonm@tec.mx<\/a><\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Un proyecto busca convertir a habitantes y visitantes de Bah\u00eda de Banderas en guardianes del manglar con juegos de rol, di\u00e1logo y arte colaborativo que promueven la empat\u00eda con las especies que habitan este ecosistema.<\/p>\n","protected":false},"author":12,"featured_media":187561,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_eb_attr":"","footnotes":""},"categories":[972],"tags":[137],"class_list":["post-187559","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-clima-y-sostenibilidad","tag-escuela-de-arquitectura-arte-y-diseno"],"acf":[],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO Premium plugin v21.0 (Yoast SEO v28.5) - https:\/\/yoast.com\/product\/yoast-seo-premium-wordpress\/ -->\n<title>Proteger al manglar desde el dise\u00f1o | TecScience<\/title>\n<meta name=\"description\" content=\"Un proyecto de investigaci\u00f3n utiliza el arte y el dise\u00f1o para fomentar la conservaci\u00f3n de los manglares y la convivencia con otras especies.\" \/>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/tecscience.tec.mx\/es\/clima-y-sostenibilidad\/guardianes-del-manglar-en-mexico\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"es_ES\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Guardianes del manglar: as\u00ed es el proyecto de dise\u00f1o multiespecie para proteger este ecosistema\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Un proyecto de investigaci\u00f3n utiliza el arte y el dise\u00f1o para fomentar la conservaci\u00f3n de los manglares y la convivencia con otras especies.\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/tecscience.tec.mx\/es\/clima-y-sostenibilidad\/guardianes-del-manglar-en-mexico\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"TecScience\" \/>\n<meta property=\"article:publisher\" content=\"https:\/\/www.facebook.com\/TecScienceWeb\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2026-09-29T22:43:47+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2026-09-29T22:44:03+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/tecscience.tec.mx\/es\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2026\/09\/1-3.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"750\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"500\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"In\u00e9s Guti\u00e9rrez Jaber\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:creator\" content=\"@TecScience_\" \/>\n<meta name=\"twitter:site\" content=\"@TecScience_\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Escrito por\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"In\u00e9s Guti\u00e9rrez Jaber\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Tiempo de lectura\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"4 minutos\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/tecscience.tec.mx\\\/es\\\/clima-y-sostenibilidad\\\/guardianes-del-manglar-en-mexico\\\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/tecscience.tec.mx\\\/es\\\/clima-y-sostenibilidad\\\/guardianes-del-manglar-en-mexico\\\/\"},\"author\":{\"name\":\"In\u00e9s Guti\u00e9rrez Jaber\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/tecscience.tec.mx\\\/es\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/72a3b50d0dbd7d1124452069e14a2db9\"},\"headline\":\"Guardianes del manglar: as\u00ed es el proyecto de dise\u00f1o multiespecie para proteger este ecosistema\",\"datePublished\":\"2026-09-29T22:43:47+00:00\",\"dateModified\":\"2026-09-29T22:44:03+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/tecscience.tec.mx\\\/es\\\/clima-y-sostenibilidad\\\/guardianes-del-manglar-en-mexico\\\/\"},\"wordCount\":880,\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/tecscience.tec.mx\\\/es\\\/#organization\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/tecscience.tec.mx\\\/es\\\/clima-y-sostenibilidad\\\/guardianes-del-manglar-en-mexico\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/tecscience.tec.mx\\\/es\\\/wp-content\\\/uploads\\\/sites\\\/8\\\/2026\\\/09\\\/1-3.jpg\",\"keywords\":[\"Escuela de Arquitectura Arte y Dise\u00f1o\"],\"articleSection\":[\"Clima y Sostenibilidad\"],\"inLanguage\":\"es\"},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/tecscience.tec.mx\\\/es\\\/clima-y-sostenibilidad\\\/guardianes-del-manglar-en-mexico\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/tecscience.tec.mx\\\/es\\\/clima-y-sostenibilidad\\\/guardianes-del-manglar-en-mexico\\\/\",\"name\":\"Proteger al manglar desde el dise\u00f1o | TecScience\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/tecscience.tec.mx\\\/es\\\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/tecscience.tec.mx\\\/es\\\/clima-y-sostenibilidad\\\/guardianes-del-manglar-en-mexico\\\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/tecscience.tec.mx\\\/es\\\/clima-y-sostenibilidad\\\/guardianes-del-manglar-en-mexico\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/tecscience.tec.mx\\\/es\\\/wp-content\\\/uploads\\\/sites\\\/8\\\/2026\\\/09\\\/1-3.jpg\",\"datePublished\":\"2026-09-29T22:43:47+00:00\",\"dateModified\":\"2026-09-29T22:44:03+00:00\",\"description\":\"Un proyecto de investigaci\u00f3n utiliza el arte y el dise\u00f1o para fomentar la conservaci\u00f3n de los manglares y la convivencia con otras especies.\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/tecscience.tec.mx\\\/es\\\/clima-y-sostenibilidad\\\/guardianes-del-manglar-en-mexico\\\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"es\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/tecscience.tec.mx\\\/es\\\/clima-y-sostenibilidad\\\/guardianes-del-manglar-en-mexico\\\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"es\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/tecscience.tec.mx\\\/es\\\/clima-y-sostenibilidad\\\/guardianes-del-manglar-en-mexico\\\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\\\/\\\/tecscience.tec.mx\\\/es\\\/wp-content\\\/uploads\\\/sites\\\/8\\\/2026\\\/09\\\/1-3.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/tecscience.tec.mx\\\/es\\\/wp-content\\\/uploads\\\/sites\\\/8\\\/2026\\\/09\\\/1-3.jpg\",\"width\":750,\"height\":500,\"caption\":\"Los manglares proporcionan servicios ecosist\u00e9micos como protecci\u00f3n costera, captura de carbono, refugio de especies y filtraci\u00f3n del agua. (Foto: Getty Images)\"},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/tecscience.tec.mx\\\/es\\\/clima-y-sostenibilidad\\\/guardianes-del-manglar-en-mexico\\\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\\\/\\\/tecscience.tec.mx\\\/es\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Guardianes del manglar: as\u00ed es el proyecto de dise\u00f1o multiespecie para proteger este ecosistema\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/tecscience.tec.mx\\\/es\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/tecscience.tec.mx\\\/es\\\/\",\"name\":\"TecScience\",\"description\":\"Bilingual platform in charge of communicating advances in research, science and innovation at Tec\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/tecscience.tec.mx\\\/es\\\/#organization\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/tecscience.tec.mx\\\/es\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"es\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/tecscience.tec.mx\\\/es\\\/#organization\",\"name\":\"TecScience\",\"url\":\"https:\\\/\\\/tecscience.tec.mx\\\/es\\\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"es\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/tecscience.tec.mx\\\/es\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/tecscience.tec.mx\\\/es\\\/wp-content\\\/uploads\\\/sites\\\/8\\\/2022\\\/11\\\/logo-negro-tecscience.svg\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/tecscience.tec.mx\\\/es\\\/wp-content\\\/uploads\\\/sites\\\/8\\\/2022\\\/11\\\/logo-negro-tecscience.svg\",\"width\":250,\"height\":38,\"caption\":\"TecScience\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/tecscience.tec.mx\\\/es\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\"},\"sameAs\":[\"https:\\\/\\\/www.facebook.com\\\/TecScienceWeb\",\"https:\\\/\\\/x.com\\\/TecScience_\",\"https:\\\/\\\/www.linkedin.com\\\/company\\\/tec-science\\\/\",\"https:\\\/\\\/www.instagram.com\\\/tecscienceweb\\\/\"],\"publishingPrinciples\":\"https:\\\/\\\/tecscience.tec.mx\\\/es\\\/guia-de-publicacion-para-articulos-de-divulgacion\\\/\",\"correctionsPolicy\":\"https:\\\/\\\/tecscience.tec.mx\\\/es\\\/equipo-editorial-tecscience\\\/\"},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/tecscience.tec.mx\\\/es\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/72a3b50d0dbd7d1124452069e14a2db9\",\"name\":\"In\u00e9s Guti\u00e9rrez Jaber\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"es\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/d136e90158f5aac8a8da8abe38806ceebb853d4d6d17967fb867b912b35483a9?s=96&d=mm&r=g\",\"url\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/d136e90158f5aac8a8da8abe38806ceebb853d4d6d17967fb867b912b35483a9?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/d136e90158f5aac8a8da8abe38806ceebb853d4d6d17967fb867b912b35483a9?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"In\u00e9s Guti\u00e9rrez Jaber\"},\"description\":\"Periodista de ciencia y artista visual. Mi trabajo ha sido publicado en medios como Science, Science News, Newsweek, Nexos, \u00bfC\u00f3mo ves?, entre otros. Estudi\u00e9 Biolog\u00eda en la Facultad de Ciencias de la UNAM y ah\u00ed descubr\u00ed mi pasi\u00f3n por comunicarle a todas las personas el conocimiento cient\u00edfico y su relevancia social. Creo que la ciencia, al fomentar el pensamiento cr\u00edtico, puede empoderar a la humanidad y, al ser la base de los avances tecnol\u00f3gicos, puede ayudarla a vivir en las mejores condiciones posibles.\",\"url\":\"https:\\\/\\\/tecscience.tec.mx\\\/es\\\/author\\\/igutierrez\\\/\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO Premium plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Proteger al manglar desde el dise\u00f1o | TecScience","description":"Un proyecto de investigaci\u00f3n utiliza el arte y el dise\u00f1o para fomentar la conservaci\u00f3n de los manglares y la convivencia con otras especies.","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/tecscience.tec.mx\/es\/clima-y-sostenibilidad\/guardianes-del-manglar-en-mexico\/","og_locale":"es_ES","og_type":"article","og_title":"Guardianes del manglar: as\u00ed es el proyecto de dise\u00f1o multiespecie para proteger este ecosistema","og_description":"Un proyecto de investigaci\u00f3n utiliza el arte y el dise\u00f1o para fomentar la conservaci\u00f3n de los manglares y la convivencia con otras especies.","og_url":"https:\/\/tecscience.tec.mx\/es\/clima-y-sostenibilidad\/guardianes-del-manglar-en-mexico\/","og_site_name":"TecScience","article_publisher":"https:\/\/www.facebook.com\/TecScienceWeb","article_published_time":"2026-09-29T22:43:47+00:00","article_modified_time":"2026-09-29T22:44:03+00:00","og_image":[{"width":750,"height":500,"url":"https:\/\/tecscience.tec.mx\/es\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2026\/09\/1-3.jpg","type":"image\/jpeg"}],"author":"In\u00e9s Guti\u00e9rrez Jaber","twitter_card":"summary_large_image","twitter_creator":"@TecScience_","twitter_site":"@TecScience_","twitter_misc":{"Escrito por":"In\u00e9s Guti\u00e9rrez Jaber","Tiempo de lectura":"4 minutos"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/tecscience.tec.mx\/es\/clima-y-sostenibilidad\/guardianes-del-manglar-en-mexico\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/tecscience.tec.mx\/es\/clima-y-sostenibilidad\/guardianes-del-manglar-en-mexico\/"},"author":{"name":"In\u00e9s Guti\u00e9rrez Jaber","@id":"https:\/\/tecscience.tec.mx\/es\/#\/schema\/person\/72a3b50d0dbd7d1124452069e14a2db9"},"headline":"Guardianes del manglar: as\u00ed es el proyecto de dise\u00f1o multiespecie para proteger este ecosistema","datePublished":"2026-09-29T22:43:47+00:00","dateModified":"2026-09-29T22:44:03+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/tecscience.tec.mx\/es\/clima-y-sostenibilidad\/guardianes-del-manglar-en-mexico\/"},"wordCount":880,"publisher":{"@id":"https:\/\/tecscience.tec.mx\/es\/#organization"},"image":{"@id":"https:\/\/tecscience.tec.mx\/es\/clima-y-sostenibilidad\/guardianes-del-manglar-en-mexico\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/tecscience.tec.mx\/es\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2026\/09\/1-3.jpg","keywords":["Escuela de Arquitectura Arte y Dise\u00f1o"],"articleSection":["Clima y Sostenibilidad"],"inLanguage":"es"},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/tecscience.tec.mx\/es\/clima-y-sostenibilidad\/guardianes-del-manglar-en-mexico\/","url":"https:\/\/tecscience.tec.mx\/es\/clima-y-sostenibilidad\/guardianes-del-manglar-en-mexico\/","name":"Proteger al manglar desde el dise\u00f1o | TecScience","isPartOf":{"@id":"https:\/\/tecscience.tec.mx\/es\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/tecscience.tec.mx\/es\/clima-y-sostenibilidad\/guardianes-del-manglar-en-mexico\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/tecscience.tec.mx\/es\/clima-y-sostenibilidad\/guardianes-del-manglar-en-mexico\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/tecscience.tec.mx\/es\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2026\/09\/1-3.jpg","datePublished":"2026-09-29T22:43:47+00:00","dateModified":"2026-09-29T22:44:03+00:00","description":"Un proyecto de investigaci\u00f3n utiliza el arte y el dise\u00f1o para fomentar la conservaci\u00f3n de los manglares y la convivencia con otras especies.","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/tecscience.tec.mx\/es\/clima-y-sostenibilidad\/guardianes-del-manglar-en-mexico\/#breadcrumb"},"inLanguage":"es","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/tecscience.tec.mx\/es\/clima-y-sostenibilidad\/guardianes-del-manglar-en-mexico\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"es","@id":"https:\/\/tecscience.tec.mx\/es\/clima-y-sostenibilidad\/guardianes-del-manglar-en-mexico\/#primaryimage","url":"https:\/\/tecscience.tec.mx\/es\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2026\/09\/1-3.jpg","contentUrl":"https:\/\/tecscience.tec.mx\/es\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2026\/09\/1-3.jpg","width":750,"height":500,"caption":"Los manglares proporcionan servicios ecosist\u00e9micos como protecci\u00f3n costera, captura de carbono, refugio de especies y filtraci\u00f3n del agua. (Foto: Getty Images)"},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/tecscience.tec.mx\/es\/clima-y-sostenibilidad\/guardianes-del-manglar-en-mexico\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/tecscience.tec.mx\/es\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Guardianes del manglar: as\u00ed es el proyecto de dise\u00f1o multiespecie para proteger este ecosistema"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/tecscience.tec.mx\/es\/#website","url":"https:\/\/tecscience.tec.mx\/es\/","name":"TecScience","description":"Bilingual platform in charge of communicating advances in research, science and innovation at Tec","publisher":{"@id":"https:\/\/tecscience.tec.mx\/es\/#organization"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/tecscience.tec.mx\/es\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"es"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/tecscience.tec.mx\/es\/#organization","name":"TecScience","url":"https:\/\/tecscience.tec.mx\/es\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"es","@id":"https:\/\/tecscience.tec.mx\/es\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/tecscience.tec.mx\/es\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2022\/11\/logo-negro-tecscience.svg","contentUrl":"https:\/\/tecscience.tec.mx\/es\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2022\/11\/logo-negro-tecscience.svg","width":250,"height":38,"caption":"TecScience"},"image":{"@id":"https:\/\/tecscience.tec.mx\/es\/#\/schema\/logo\/image\/"},"sameAs":["https:\/\/www.facebook.com\/TecScienceWeb","https:\/\/x.com\/TecScience_","https:\/\/www.linkedin.com\/company\/tec-science\/","https:\/\/www.instagram.com\/tecscienceweb\/"],"publishingPrinciples":"https:\/\/tecscience.tec.mx\/es\/guia-de-publicacion-para-articulos-de-divulgacion\/","correctionsPolicy":"https:\/\/tecscience.tec.mx\/es\/equipo-editorial-tecscience\/"},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/tecscience.tec.mx\/es\/#\/schema\/person\/72a3b50d0dbd7d1124452069e14a2db9","name":"In\u00e9s Guti\u00e9rrez Jaber","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"es","@id":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/d136e90158f5aac8a8da8abe38806ceebb853d4d6d17967fb867b912b35483a9?s=96&d=mm&r=g","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/d136e90158f5aac8a8da8abe38806ceebb853d4d6d17967fb867b912b35483a9?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/d136e90158f5aac8a8da8abe38806ceebb853d4d6d17967fb867b912b35483a9?s=96&d=mm&r=g","caption":"In\u00e9s Guti\u00e9rrez Jaber"},"description":"Periodista de ciencia y artista visual. Mi trabajo ha sido publicado en medios como Science, Science News, Newsweek, Nexos, \u00bfC\u00f3mo ves?, entre otros. Estudi\u00e9 Biolog\u00eda en la Facultad de Ciencias de la UNAM y ah\u00ed descubr\u00ed mi pasi\u00f3n por comunicarle a todas las personas el conocimiento cient\u00edfico y su relevancia social. Creo que la ciencia, al fomentar el pensamiento cr\u00edtico, puede empoderar a la humanidad y, al ser la base de los avances tecnol\u00f3gicos, puede ayudarla a vivir en las mejores condiciones posibles.","url":"https:\/\/tecscience.tec.mx\/es\/author\/igutierrez\/"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/tecscience.tec.mx\/es\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/187559","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/tecscience.tec.mx\/es\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/tecscience.tec.mx\/es\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tecscience.tec.mx\/es\/wp-json\/wp\/v2\/users\/12"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tecscience.tec.mx\/es\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=187559"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/tecscience.tec.mx\/es\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/187559\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":187578,"href":"https:\/\/tecscience.tec.mx\/es\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/187559\/revisions\/187578"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tecscience.tec.mx\/es\/wp-json\/wp\/v2\/media\/187561"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/tecscience.tec.mx\/es\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=187559"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/tecscience.tec.mx\/es\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=187559"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/tecscience.tec.mx\/es\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=187559"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}